Kalıplar; üretim sürecinde tekrar eden kesme, bakım ve şekillendirme işlemlerinden dolayı zaman içerisinde aşınabilir. Kalıpta aşınma belirtileri erkenden fark edildiğinde üretim kalitesinde oluşabilecek sapmaların ya da daha ciddi kalıp sorunlarının önüne geçmek için gerekli kontroller zamanında yapılabilir.
Özellikle sac metal kalıp ve pres kalıplarında meydana gelen aşınmalar, başlangıçta küçük fiziksel değişikliklerle kendini gösterebilir. Bu yüzden kalıpta aşınma belirtileri erken dönemde fark edildiğinde hem ürün kalitesindeki değişikliklerin hem de üretim sırasında oluşabilecek daha ciddi kalıp hatalarının önüne geçmek kolay hale gelir.
Kalıp aşınması kalıbın üretim sırasında sürekli olarak kuvvet, malzeme ve sürtünme etkisine maruz kalması sonucunda ortaya çıkar. Pres kalıplarında tekrar eden kesme ve baskı işlemleri, özellikle yüksek yük altında çalışan bölgelerde zaman içerisinde yüzey ve kesici kenarların özelliklerini değiştirebilir.
Kullanılan malzemenin özellikleri kalıp ile işlenen malzeme arasındaki sürtünme, üretim adedinin yüksek olması ve çalışma şartları aşınma üzerinde etkili olabilir. Sac kalıp aşaması ise özellikle kesici ağızlarda ve malzemenin doğrudan temas ettiği yüzeylerde daha belirgin hale gelebilir.
Aşınmanın ilerlemesiyle beraber kalıp yüzey aşınması, tolerans sapmaları ve geometrik değişimler görülebilir. Bu yüzden üretim sırasında ortaya çıkan küçük değişikliklerin göz ardı edilmemesi kalıp ömrünün sağlıklı şekilde takip edilmesi açısından son derece önemlidir.
Kalıp aşınma belirtileri; genel olarak kalıbın fiziksel görüntüsünde ve üretilen parçaların kalitesinde ortaya çıkan değişikliklerle fark edilir. Aşınmış kalıp belirtileri ise şu şekilde ön plana çıkar:
Yüzey çizikleri: Kalıp yüzeyinde daha önce olmayan çizgiler, belirgin pürüzler ya da sürtünme izleri oluşması kalıp yüzey kontrolü sırasında dikkat edilmesi gereken işaretlerdir. Söz konusu olan çizgilerin artması yüzey aşınmasının ilerlediğini gösterebilir,
Kesici ağızlarda körelme : Pres kalıplarında kesici kenarların zaman içerisinde keskinliğini kaybetmesi pres kalıp aşınması açısından önemli bir göstergedir. Körelmiş kesici ağızlar, parçaların kesim kalitesini doğrudan etkileyebilir ve üretim sırasında çapak oluşumuna sebep olabilir,
Yüzey bozulmaları: Kalıp yüzeyinde aşınma izleri, pürüzlenme, ezilmeler ya da önceki yüzey yapısından farklı bölgeler oluşması kalıp yüzey bozuklukları arasında değerlendirilir. Bu gibi değişimler kalıbın çalışma performansını doğrudan etkileyen bir aşınmanın habercisi olabilir,
Kalıp geometrisinde değişimler: Kalıbın belli kısımlarında ölçü değişikliği ortaya çıkması, kalıp tolerans sağlaması ve geometrik bozulma ihtimalini gündeme getirir. Üretilen parçaların ölçülerinde tekrar eden farklılıklar görülmesi bu açıdan değerlendirilmelidir. Bu durum sac kalıp aşınması ya da kalıp deformasyonu ile alakalı da olabilir.
Kalıp aşınma belirtileri fark edildiğinde ilk olarak üretim sırasında ortaya çıkan farklılıklar değerlendirilerek kalıp kontörlü yapılmalıdır. Yüzey çizikleri, çatlaklar, kesici ağızların durumu ve ölçü farklılıkları bir arada incelenmelidir.
Aşınmanın üretim kalitesini etkilediği düşünüldüğünde kalıbın mevcut durumu teknik açıdan analiz edilmelidir. Gerekli görülmesi durumunda kalıp üretim şartlarına göre tekrar kontrol edilerek uygun müdahale yöntemi belirlenebilir. Kalıp revizyonu ihtiyacı bulunduğunda bunun kapsamı, kalıbın aşınma seviyesine ve hasarın bulunduğu bölgeye göre değerlendirilmelidir.
Kalıplarda ortaya çıkan aşınmaların erkenden fark edilmesi, üretim sırasında ortaya çıkabilecek kalite değişikliklerinin kontrollü olarak değerlendirilmesini sağlar. Düzenli olarak kalıp yüzey kontrolü ve üretim parçalarının ölçü takibi, aşınmaya bağlı değişikliklerin tespit edilmesini kolaylaştırabilir.
Çelik Kalıp, birbirinden farklı üretim ihtiyaçlarına yönelik kalıp çözümleriyle kalıpların üretim sürecine uygun değerlendirme yapılmasına katkı sağlar. Kalıp aşınması ve üretim performansıyla ilgili her türlü ihtiyacınız için Çelik Kalıp çözümlerini incelemeniz yeterlidir.
Kalıp aşınmasının en yaygın belirtileri nelerdir?
Yüzey çizikleri, catlaklar, ezilme, kesici ağızlarda körelme, yüzey bozulmaları ve kalıp geometrisinde farklılıklar en yaygın kalıp aşınma belirtileri arasında yer alır.
Kalıp aşınması ürün kalitesini nasıl etkiler?
Aşınma; kesim kalitesinin düşmesine, ölçülerin değişmesine, yüzey bozukluklarına ve bazı durumlarda parçalarda çapak oluşumuna sebep olabilir.
Kalıptan çıkan parçalarda çapak oluşması aşınma belirtisi midir?
Evet. Özellikle pres kalıplarında kesici ağızların körelmesinden dolayı çapak oluşumu görülebilir. Ancak çapak oluşumunun tek sebebi her zaman aşınma değildir. Kalıp ve üretim şartları da bir arada değerlendirilmelidir.
Kalıp yüzeyindeki çizikler ne zaman kontrol edilmelidir?
Yeni oluşan ve zaman içerisinde belirgin hale gelen çizikleri üretim kalitesinde farklılık görünüyorsa mutlaka kontrol edilmelidir. Çizgilerin derinliği ve bulunduğu bölge değerlendirme de önemlidir.
Kalıp aşınması ile kalıp deformasyonu aynı şey midir?
Hayır. Kalıp aşınması malzeme ve yüzeylerin kullanımından dolayı zaman içerisinde yıpranmasını ifade ederken, kalıp deformasyonu ise kalıbın fiziksel ya da geometrik biçiminin değişmesini ifade eder. İki durum bir arada da görülebilir.
Aşınmış bir kalıp revize edilebilir mi?
Kalıbın durumuna bağlı olarak revizyon gerçekleştirilmesi mümkündür. Bunun belirlenmesi için aşınmanın türü, bulunduğu bölge, seviye ve kalıbın mevcut geometrisi teknik açıdan mutlaka değerlendirilmelidir.
